Puszcza Kozienicka

Tutaj Grunwald miał swój początek…

Królewskie żródłaPuszcza Kozienicka to wspaniały kompleks leśny, miejsce doskonałego, aktywnego wypoczynku dla rodziny, liczne trasy rowerowe, urokliwe zakątki przyrody, i wciąż jeszcze mało znane miejsce na mapie turystycznych wędrówek mimo stosunkowo niewielkiej odległości od wielkich centrów miejskich. Nawet najnowszy przewodnik renomowanego wydawnictwa Pascal pt ”Polska na weekend” nie zawiera najmniejszej wzmianki o Puszczy Kozienickiej. A naprawdę szkoda. Przekonajcie się zresztą sami…

Za rok przypada 600 rocznica jednego z największych zwycięstw w historii polskiego oręża -bitwy pod Grunwaldem. Z legendą tej bitwy stykają się całe pokolenia Polaków, a znaczenie tego zwycięstwa zawsze na przestrzeni niełatwych dziejów naszej Ojczyzny krzepiło serca i umacniało poczucie godności i jedności narodowej. Mało, kto jednak wie, że grunwaldzkie zwycięstwo zaczęło się właśnie w …Puszczy Kozienickiej w tych czasach zwaną Radomską. Oddajmy jednak głos historykom. Lech Chmielewski w artykule „Most przez Wisłę” zamieszczonej w dodatku ”Rzeczpospolitej” – historia bitew/Grunwald” pisze, że podczas tajnej narady z księciem Witoldem w Brześciu nad Bugiem w listopadzie 1409 r. Jagiełło podjął m.in. decyzję o budowie mostu pontonowego, a relacjonując to zdarzenie Jan Długosz pisał: ”Nakazuje nadto zbudować most spoczywający na łodziach, nigdy przedtem nieoglądany, a jego budowę powierzył król Władysław staroście radomskiemu Dobrogostowi Czarnemu z Odrzywołu, szlachcicowi herbu Nałęcz. Budował zaś ten most w Kozienicach na koszt króla potajemnie pewien znakomity mistrz Jarosław i cała zima zeszła na jego budowie”. Latem spławiono Wisłą gotowe elementy mostu i zmontowano je pod Czerwińskiem. W ciągu trzech dni armia królewska z ciężkimi działami przeprawiła się na prawy brzeg i niebawem połączyła z wojskami litewskimi prowadzonymi przez księcia Witolda.

 

Jagiełło oszukał Krzyżaków

Pałac w KozienicachSam most był na one czasy śmiałym i niespotykanym rozwiązaniem technicznym, a wszystko wskazuje na to, że był to pierwszy most pontonowy na świecie. Jagiełło pomysł zaczerpnął prawdopodobnie z pracy Konrada Kyesera pt”Bellefortis”, która ukazała się w 1405 r. a w której opisano militarne nowości techniczne m.in. projekt mostu wspartego na łodziach, takiego, jaki w cztery lata później wybudowano właśnie w Kozienicach. Wynika z tego, że Polacy zapoznali się z tą książką, a Krzyżacy-choć autor był zaprzyjaźniony z dworem cesarza Zygmunta Luksemburczyka, wielkiego sprzymierzeńca Krzyżaków- nie, stwierdza Chmielewski. Wielki mistrz Ulryk, vonJungingen uwierzył swym zwiadowcom, którzy meldowali mu, że Jagiełło miota się nad brzegami Wisły usiłując się przez nią przeprawić, ale nie może i, że wielu jego ludzi, którzy szukali brodów utonęło w falach. Te pozorowane ruchy nieprzyjaciel wziął widać za dobrą monetę, a fortel Jagiełły i staranne przygotowanie się do wojny z Krzyżakami, przyniosło historyczne zwycięstwo.

 

Zielona spiżarnia

Ale Puszcza Kozienicka była też dostawcą mięsa dla rycerstwa szykującego się do wojny. Od jesieni 1409 r. trwały tu wielkie polowania, a mięsa upolowanych zwierząt układano w beczkach, solono i w ten sposób przetrwały one do czasu bitwy. Podbierano miód w licznych barciach, zbierano i suszono rośliny lecznicze. W ten sposób ludzie Puszczy wnieśli też swój wielki wkład w zwycięstwo nad Zakonem Krzyżackim. Docenił to zresztą Władysław Jagiełło, który mieszkańców wsi puszczańskich takich jak np., Jedlnia, Kozienice, Mąkosy uznał za poddanych królewskich i z tego tytułu korzystali oni z licznych przywilejów królewskich, a następnie w roku 1430 wydał statuty jedleńskie potwierdzone potem w Krakowie w 1433 r. gwarantujące szlachcie nietykalność osobistą.
Tereny Puszczy jeszcze do dziś kryją liczne ślady dawnej świetności, osadnictwa puszczańskiego, zajęć ludzi tamtych czasów, widoczne są związki historyczne i kulturowe z czasami i wydarzeniami minionych lat, a także z bogatej historii walk narodowo-wyzwoleńczych. W Kozienicach znajduje się np. najstarszy pomnik w Polsce poświęcony urodzinom w tym miasteczku 1 stycznia 1447 r. króla Zygmunta I Starego, którego matka schroniła się tutaj wraz z dworem przed zarazą morową w Krakowie. Tutaj zwycięskie bitwy w czasie najazdu szwedzkiego stoczyły wojska pod dowództwem Stefana Czarneckiego. Tu walczyły oddziały Gen. Zajączka, stacjonowali żołnierze Tadeusza Kościuszki, walczyli powstańcy styczniowi pod wodzą Czachowskiego i Kononowicza. Lata I wojny światowej wsławiły się pierwszą regularną bitwą frontową stoczoną pod Anielinem i Laskami przez I Pułk Legionów Polskich dowodzonych przez Józefa Piłsudzkiego u boku armii austriackiej przeciwko armii rosyjskiej. Tutaj batalionami dowodzili mjr Michał Żymierski, i major Edward Rydz –Śmigły.. Z czasów I wojny światowej zachowało się w Puszczy 26 cmentarzy. W czasach II wojny światowej w licznych puszczańskich miejscowościach toczyły się walki partyzanckie. Ostatnie miesiące II wojny światowej to słynna już bitwa pod Studziankami i wreszcie to właśnie z przyczółka magnuszewsko-wareckiego ruszyła ofensywa styczniowa w 1945 r., która zakończyła się w Berlinie. Tutaj warto odwiedzić skansen militarny z czasów II wojny świtowej. Koła historii nie raz pozostawiały wyraziste ślady na puszczańskiej ziemi.

 

Gdzie woda czysta i trawa zielona…

Dziś z dawnej świetności puszczy rozciągającej się w widłach pradolin Wisły i Radomki pozostały już tylko nieliczne ślady w postaci rezerwatów przyrody z ponad 200 letnimi drzewostanami. Jest ich na terenie Puszczy 15 o łącznej powierzchni blisko 13 tys. ha, na których znajdują się najciekawsze i najbogatsze zbiorowiska roślinne. W 1983 roku utworzono Kozienicki Park Krajobrazowy, w którym spotkać można wiele chronionych gatunków drzew, krzewów, roślin, ptaków i zwierząt m.in. orła bielinka, orlika krzykliwego, czarnego bociana, żurawia, kraskę, 17 gatunków nietoperzy, a także żółwia błotnego, bobry itp. W granicach Parku jest 25 obiektów zabytkowych-Kozienice - Basenkościoły, cmentarze, zabytkowe parki, zespoły pałacowe i budynki gospodarcze, liczne kapliczki przydrożne. Lasy słyną obfitością grzybów, których występuje tu 297 gatunków, poziomek, jagód.
Puszcza Kozienicka to idealne miejsce na jedno lub dwudniowy weekend. Położona w samym centrum Polski z dogodnym dojazdem praktycznie wszystkimi środkami komunikacji(samochód, kolej, autobus) jest jednakże zbyt mało spopularyzowana i dlatego jej uroki i wspaniałe szlaki turystyczne są dopiero odkrywane. Ogromnym minusem dla rozwoju turystyki weekendowej jest słaba baza noclegowo żywieniowa. Kto jednakże wykaże się uporem zapewne nie pożałuje?
Do Puszczy na weekend najlepiej przyjechać własnym samochodem i wybrać się rowerem na 15 dobrze oznakowanych tras rowerowych o różnym stopniu trudności, i długości od 3 do 53 km. Ich łączna długość stanowi ponad 350 km.Podobnie jak liczne szlaki pieszych wędrówek prowadzą one przez najpiękniejsze zakątki puszczy. Niestety jak dotąd jest tu tylko jedna wypożyczalnia rowerów i też czynna tylko okresowo Jedlni – Letnisko.

 

Gdzie spać?

Jeśli decydujemy się na spędzenie w Puszczy dwudniowego weekendu proponujemy, jako swą bazę noclegowo-żywieniową wybrać jedno z miejsc: Kozienice- gdzie można zatrzymać się w miejscowym ośrodku wypoczynkowym dysponującego pensjonatem, domkami letniskowymi i polem namiotowym, na kwaterach prywatnych lub w hotelu Energetyk, niestety w tym ostatnim za zbyt wygórowaną cenę jak na weekend, Jedlnię Letnisko gdzie znajduje się Europejski Ośrodek Lasów Państwowych, Pionki- gdzie jest niewielki hotelik albo w Jedlni Letnisko –gdzie nad zalewem można wynająć domki letniskowe względnie rozbić własny namiot, a w ostateczności także i w Garbatce-Letnisko, gdzie niestety tamtejszy ośrodek z roku na rok z braku stałego gospodarza popada w coraz większe zaniedbanie.
Same Kozienice są dobrym miejscem na spędzenie wolnego czasu i wycieczkę z dziećmi. Na przeciwko pałacu jest Ogród Jordanowski wraz z placem zabaw, boiskiem do koszykówki. Niedaleko jest kryta pływalnia „Delfin” z basenami dla dorosłych, dzieci, zjeżdżalnią, klubem fitness. W Kozienicach jest również zalew wraz ośrodkiem gdzie można znaleźć zakwaterowanie i posiłki, amfiteatrem, w którym co roku odbywa się festiwal piosenek pochodzącego z Kozienic znanego kompozytora Bogusława Klimczuka. Tutaj też miłośnicy hippiki mogą skorzystać z przejażdżki konnej w miejscowej stadninie, odwiedzić miejscowe muzeum regionalne oraz obejrzeć pozostałości dawnego zespołu pałacowego z parkiem z czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego.

 

Rowerem lub pieszo

Kozienice mogą stanowić także znakomitą bazę wypadową na liczne szlaki puszczańskie. Jedna z nich prowadzi drogą w kierunku Radomia gdzie w miejscowości Augustów znajduje się izba Dydaktyczno-Muzealna Puszczy Kozienickiej, a obok miniaturowy ogród botaniczny i wystawa narzędzi przeznaczonych do prac leśnych, a także wagoniki dawnej kolejki leśnej. Stąd czarnym szlakiem turystycznym o długości 4, 8 km w jedną stronę możemy dojść drogą wśród i lasów do jednego z rezerwatów Źródła Królewskie, z których według podań korzystał Władysław Jagiełło i jego dwór w czasie licznych polowań w tej puszczy. W pobliże rezerwatu można także dojechać samochodem, a dalej przejść kilkaset metrów. Z drogi Kozienice-Radom za Augustowem skręcamy w lewo przy drogowskazie „Leśniczówka” i jedziemy ponad 2 km na parking przy leśniczówce, gdzie w sezonie letnim czynny jest również bar. Na polanie są ławki i stoły, można, więc spokojnie odpocząć i posilić się. Tutaj też zaczyna się ścieżka dydaktyczna „Królewskie Źródła”.  Podziwiamy tu zarówno naturalny drzewostan puszczański jak również malowniczy przełom rzeczki Zagożdżonki, a po drewnianych schodkach schodzimy nad rzeczkę, aby spojrzeć na żeremia bobrów.. Na tego rodzaju spacer po Puszczy trzeba rezerwować sobie od 3 do 4 godzin.
Kolejną bazą dla wypadku na puszczańskie szlaki i odwiedzenie licznych rezerwatów przyrody może być miasto Pionki oraz Jedlnia Letnisko i Garbatka-Letnisko. Do wszystkich tych miejscowości można dojechać koleją z Radomia albo z Dęblina.

Zanim jednak wybierzemy się na weekend do Puszczy Kozienickiej radzimy zapoznać się z poszczególnymi trasami zarówno wędrówek pieszych jak i rowerowych, a także opisem miejsc i rezerwatów, które chcielibyśmy odwiedzić. Dokładne opisy znajdziemy na takich stronach internetowych jak:

Na co trzeba być przygotowanym wybierając się na weekend do Puszczy Kozienickiej.


PLUSY:

  • Wspaniałe widoki naturalnego krajobrazu Puszczy wraz z kilkusetletnimi drzewostanami;
  • urocze zakątki, liczne źródełka rzeczki,
  • wiele interesujących do odwiedzenia miejsc w tym 5 rezerwatów m.in. Źródła Królewskie,
  • zabytkowe budowle sakralne, liczne cmentarze z bitew I i II wojny światowej

MINUSY:

  • bardzo słaba baza noclegowo –żywieniowa. Na noclegi radzimy raczej wybierać gospodarstwa agroturystyczne aniżeli nieliczne hotele, których właściciele zamiast zachęcać turystów na weekendowe pobyty wolą, aby pokoje były puste lub wynajmowane przez weselnych gości.
  • W soboty liczyć się trzeba z tym, że niektóre lepsze gospody czy zajazdy są zajęte przez gości weselnych, a w maju –niedzielę przez gości uroczystości 1 komunijnych i wówczas praktycznie turyści nie mają szans na wyżywienie.
  • Jedyny hotel w Kozienicach”Energetyk” ul.Warszawska 20 tel 048 6143211 ,proponuje noclegi w pokoju 1 osobowym od 80 zł za dobę, w pokoju 2-osobowym- 120 zł. Tańsze noclegi w Kozienicach można zarezerwować w Ośrodku wypoczynku świątecznego nad jeziorem ul.Bohaterów Studzianek 30 tel  048 6146091, www.kckris.p
  • w gospodarstwach agroturystycznych – ceny wahają się od 25 do 35 zł za łóżko na dobę z tym, że większość tych gospodarstw dysponuje od 4 do 6 miejsc noclegowych. Trzeba, więc wcześniej skontaktować się z właścicielami w sprawie rezerwacji.
  • nie polecamy też noclegu w ośrodku wypoczynkowym „Polanka” w Garbatce –Letnisko. Zdaniem niektórych gości w domkach panuje wilgoć, urządzenia są mocno zdewastowane.

Gdzie jeść?

Niestety baza gastronomiczna jest w Kozienicach i okolicy wciąż nie jest dostosowana do potrzeb turystów. Bardzo często zwłaszcza w soboty i w dnie przedświąteczne restauracje zarezerwowane są przez gości weselnych Turystom pozostają wówczas bary, pizzerie lub szukanie szczęścia w położonym kilka kilometrów od Kozienic w stronę Warszawy zajeździe Texas, gdzie, choć ceny potraw są umiarkowane, nie zawsze można trafić na danie godne polecenia. Niedawno zjadaliśmy się tam znakomitymi pierogami z różnym nadzieniem, aby za kilka dni zamiast typowego schabowego otrzymać ersatz w postaci kawałka nadpanierowanego mięsa wieprzowego.
W miarę dobre jedzenie i stosunkowo niedrogie serwują w barze restauracyjnym przy ośrodku wypoczynku świątecznego nad zalewem. Polecić można jeszcze także Cafe Bar Mors w  budynku pływalni przy ul. Legionów  4.
Poza Kozienicami natomiast – Zajazd w Garbatce, choć i tu to już nie ta, co kiedyś kuchnia…

 

Poniżej podajemy za stroną internetową //survival.strefa.pl/trn/kozienicka.htm - wykaz zabytków w Puszczy, dane o fauniue, florze i istniejących rezerwatach przyrody.

 

Zabytki

  • Brzóza - klasycystyczny (XIX w) kościół z amboną sprowadzoną od Cystersów w Oliwie i XVII-wiecznymi płaskorzeźbami. Obok wsi aleja lipowo-kasztanowcowa (około 350 drzew)
  • Gródek - renesansowy kościół (XVI w)
  • Jedlnia - ulubione miejsce polowań Władysława Jagiełły na trrasie Kraków-Wilno. Neorenesansowy kościół z barokowym wystrojem i gotyckimi dzwonami.
  • Kozienice - kolumna upamiętniająca urodziny króla Zygmunta Starego (z XVI w), XIX-wieczny kościół ze starszym wyposażeniem, kilka zabytkowych cmentarzy.
  • Oleksów - kościół z XVII w.
  • Opactwo - pobenedyktyński zespół architektoniczny z kościołem z XVIII w.
  • Policzna - kościół i pałac z parkiem z XIX w.
  • Sieciechów - pozostałości grodziska, ruiny fortów twierdzy Modlin (3 km na wschód), rynek, kościół z XVIII w.
  • Wysokie Koło - kościół z 1681 z cudownym obrazem Matki Boskiej
  • Zwoleń - kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (XVI w) z kaplicą Kochanowskich.

Inne atrakcje

  • Augustów - Izba Dydaktyczno-Muzealna. Przy niej - ekspozycja leśna i czynna barć w starej lipie.
  • Czarnolas - muzeum Jana Kochanowskiego.
  • Jedlnia-Letnisko - miejscowość wypoczynkowa, zalew Siczki, drewniany kościół z 1923
  • Kozienice - muzeum regionalne
  • Molendy - miejsce bitwy partyzantów AK i BCh z Niemcami
  • Pionki - skansen leśnej kolejki wąskotorowej, która istniała od 1916 do lat 80-tych.
  • Żytkowice - pomnik-mauzoleum Legionistów poległych w bitwie pod Laskami i Anielinem
  • Cmentarze z I wojny światowej żołnierzy rosyjskich i austriackich walczących o twierdzę Dęblin (Iwanogród): Augustów, Bąkowiec, Gródek, Kajzerówka, Molendy, Policzna, Wysokie Koło, Zwoleń, Żytkowice

Kolejka wąskotorowa

Dla survivalowców:

  • Wspaniałe, rozległe lasy o zmiennym składzie gatunkowym.
  • Doliny rzeczne, bagna (ługi) i stawy rybne stwarzają sporo możliwości zdobywania pożywienia.
  • Ziemia kryje tu spore złoża gliny - można to wykorzystać.
  • Zagożdżonka ma szerokość 2-5 m, Radomka do 10 m - można ich używać do ćwiczenia przepraw.
  • Spora ilość źródeł i potoków daje dużo możliwości zaczerpnięcia wody do celów tak kuchennych jak i higienicznych.

Królewskie żródła

Dla miłośników przyrody:

  • Flora jest dość zróżnicowana - występują tu nie tylko gatunki charakterystyczne dla niżu - również gatunki terenów podgórskich, górskich i subatlantyckich.
  • Fauna nie została tu porządnie zbadana - występuje tu połowa wszystkich występujących w Polsce gatunków, w tym ponad 50 z Czerwonej Listy gatunków ginących. Oprócz "standardowych" saren, jeleni i dzików występuje tu bóbr, wydra, łoś a czasem zachodzi wilk. Można tu spotkać wiele gatunków ptaków (gniazdujących i przelotnych) - bielika, orlika krzykliwego, sokoła wędrownego, bataliona, zimorodka i bociana czarnego. Perłą herpetofauny jest żółw błotny.
  • Rezerwaty. Wszystkie rezerwaty w Puszczy Kozienickiej to rezerwaty częściowe, gdzie chronione są tylko niektóre składniki przyrody, a czynności gospodarcze są ograniczone.
    • Źródło Królewskie (leśny, 30 ha) - położony na tarasie zalewowym Zagożdżonki, chroni lasy dębowo-olchowe z bogatym podszytem. Nazwa pochodzi od kilku silnych źródeł z których podobno pił król Jagiełło. Jest tu  ścieżka dydaktyczna poprowadzona częściowo po pomostach nad mokradłami.
    • Krępiec (krajobrazowy, 280 ha) - duży rezerwat koło samej Garbatki. Chroni fragment puszczy o bogatym składzie gatunkowym. Występują tu: 200-300 letnie dęby, 100-letnie klony i 160-letnie sosny. Ścieżka dydaktyczna.
    • Brzeźniczka (leśny, 122 ha) - chroni piękne lasy sosnowo-dębowe ze zróżnicowanym podszytem. W północnej części rezerwatu rosną 140-letnie modrzewie - jedyne w Puszczy, w której kiedyś było ich mnóstwo.
    • Zagożdżon (leśny, 65 ha) - chronione są lasy niegdyś typowe dla Puszczy: bory jodłowe, grądy i bór mieszany. W rezerwacie znajduje się dąb "Zygmunt August" - 350 lat, 28 m wysokości i 320 cm obwodu.
    • Ponty (leśny, 36 ha) - chroni lasy jodłowo-dębowe. Rosną tu również przylaszczki i lilia złotogłów.
    • Ponty Dęby (leśny, 50 ha) - lasy mieszane (200 lat) z panującymi dębami obu gatunków z domieszką jodły i świerka. Gniazduje tu wiele ptaków m.in. jastrząb i dzięcioł czarny.
    • Leniwa (leśny, 27 ha) - chroni nadrzeczne łęgi olchowo-jesionowe i jedyny taki w Puszczy krajobraz rzeki Leniwej. Występuje tu również czarna porzecza. Dzika!
    • Załamanek (leśny, 79 ha) - bardzo zróżnicowane lasy. Również bogate poszycie, m.in. czosnek niedźwiedzi i lilia złotogłów. Gniazdują tu rzadkie gatunki ptaków: orlik krzykliwy, trzmielojad, krogulec, kszyk i słonka.
    • Pionki (leśny, 81 ha) - bardzo zróżnicowane wiekowo lasy mieszane, w których pięknie odnawia się jodła i dąb. 2 ścieżki dydaktyczne.
    • Ciszek (leśny, 40 ha) - las jodłowo-dębowy (ok. 130-160 lat) naturalnego pochodzenia lecz nieco przerzedzony. Gniazdują tu myszołowy, pełzacze i rudziki.
    • Okólny Ług (torfowiskowy, 170 ha) - roślinność torfowiskowa i antropofobne (unikające człowieka) gatunki zwierząt, takie jak: żuraw, rycyk, bąk, kobuz. Występuje tu również paź królowej i dużo żmij.
    • Miodne (leśny, 20 ha) - potężne buki i pomnikowy dąb. Występuje tu rzekotka drzewna. Ścieżka dydaktyczna.
    • Ługi Helenowskie (torfowiskowy, 93 ha) - zespól wielkich bagien, krajobrazem przypominający tundrę. Można tu spotkać rosiczkę, czasem łosia i dużo ptaków (żurawie, kwiczoły). Ścieżka.
    • Jedlnia (leśny, 86 ha) - piękny las sosnowo-dębowy z gonnymi sosnami rzadko poza rezerwatem dorastającymi tego wieku.
    • Guść (krajobrazowo-leśny, 30 ha) - karajobraz borów swieżych i borów mieszanych wilgotnych.

Królewskie żródła

Dla miłośników militariów:
Teren Puszczy był terenem zwycięskich walk Stefana Czarnieckiego i generała Zajączka, obozowały tu wojska Tadeusza Kościuszki i walczyli powstańcy styczniowi. Toczyły się tu regularne walki w czasie I wojny światowej. W czasie drugiej było tylko kilka mniejszych walk wojsk regularnych (1939) i sporo partyzanckich. Do dziś jest tu sporo cmentarzy, śladów okopów a na wschód od puszczy - ruiny 4 fortów Twierdzy Dęblin.

Mapy:

"Kozienicki Park Krajobrazowy" 1:73 000, wyd. DTP około 2005 (dość dużo szczegółów ale przez kiepsko dobraną skalę jest czasem mało czytelna)


Mapa

Mapa

Noclegi:

Jest z tym problem: Wokół Puszczy jest trochę gospodarstw agroturystycznych - wewnątrz Puszczy nie wiem o żadnym. Nie ma tu również schronisk ani pól biwakowych - sądzę że można się dogadać z leśniczym albo nocować "po partyzancku". Za to na obrzeżach Parku znajdują się 4 pola biwakowe/campingi:

  • Kozienice (KCKRiS) tel. 048-614 64 83 / 614 67 26
  • Garbatka – Letnisko (OW ,,Polanka”) tel. 048-62 10 237
  • Zwoleń (MOSiR) tel. 048-676 32 05
  • Jedlnia Letnisko (GOSiR) tel. 048-384 84 77

Przy pisaniu tego tekstu korzystałem z treści powyższej mapy, oraz stron internetowych: Fundacji Polskich Kolei Wąskotorowych, Kozienickiego Parku Krajobrazowego oraz Nezależnej Strony Miasta Kozienice. Stamtąd też "zapożyczyłem" część zdjęć (do czasu zrobienia własnych).

 

 

 

jankiel
stara_kuznia